„Za czasów mojej młodości zżywanie lekarstw podczas posiłku uznawano za dowód złego wychowania. Było to równorzędne z wycieraniem nosa przy stole. Po prostu nie robiło się tego. Jeśli ktoś musiał brać pigułki, kapsułki czy łyżeczkę mikstury, wychodził z pokoju. Teraz jest inaczej. Kiedy była u mojego siostrzeńca Raymonda, zauważałam, ze goście zjawiają się ze spora ilością małych buteleczek, pigułek i tabletek. Zażywają je przy jedzeniu, po jedzeniu lub przed jedzeniem. Trzymają aspirynę i takie rzeczy w torebkach i biorą je przez cały czas, przy filiżance herbaty lub kawy”.

Zasady podane przez pannę Marple nadal ściśle obowiązują i ich łamanie jest nadal objawem złego wychowania. Można o tym przeczytać w wielu ostatnio wydanych podręcznikach savoir vivre. Fakt, że od dziesiątek lat bywają łamane niczego tu nie zmienia, tak jak niczego nie zmienia fakt, że wielu ludzi chwyta dziś kieliszek za czaszę lub wielu mężczyzn chodzi w rozpiętych marynarkach. Kieliszek należy trzymać za nóżkę, a marynarka, gdy mężczyzna nie siedzi, powinna być zapięta.

Najlepiej zaś, gdyby to były dwa pokoje (sypialnia i salon) a jeszcze lepiej, żeby był tam dodatkowo aneks kuchenny (bo room service i to jeszcze całodobowy i zaspokajający wszystkie potrzeby to dzisiaj rzadkość).

Dziś pokoje są małe (wręcz klitki) i to nawet w większości hoteli pięciogwiazdkowych (czyli teoretycznie najwyższy standard), a gdy jest salon to jest to już apartament czy tzw. studio.
Kiedyś hotele posiały pokoje o bardzo dużej powierzchni. Dziś w dobie maksymalizacji zysku i, przede wszystkim, zaniku klasy średniej, właścicielom hoteli chodzi o to, by pokoje były jak najmniejsze. Ceny są wyśrubowane (bo hotel traktowany jest dzisiaj jako usługa superluksusowa), gości indywidualnych, a szczególnie tych, którzy nie liczą się z pieniędzmi mało. Goście ci nie posiadają, po PRL-u, szczególnie wysokich wymagań. Grupy (konferencje, szkolenia) w odniesieniu do pokoi mają małe wymagania.

Właścicielom hoteli opłaca się zatem posiadać pokoje o jak najmniejsze powierzchni.
Właściciele hoteli trzymają się zatem minimalnych standardów związanych z liczbą gwiazdek, by osiągnąć taką ich liczbę jaka pragną posiadać:

Hotel trzygwiazdkowy:

• 1-osobowy: 10 m²,
• 2-osobowy: 14 m²,
• 3-osobowy: 16 m²,

Hotel czterogwiazdkowy:

• 1-osobowy: 12 m²,
• 2-osobowy: 16 m²,
• apartament: min. 30m².

Hotel pięciogwiazdkowy:

• pokój 1-osobowy: 14 m2,
• 2-osobowy: 18 m2,
• apartament: w granicach 50 m2.

Znam hotele, które standard mają bardzo wysoki, właściwy dla przynajmniej czterech gwiazdek, ale posiadają trzy gwiazdki, bo ich pokoje mają powierzchnię „trzygwiazdkową”. To im się bardziej opłaca.

Zauważmy, że nawet pokój o powierzchni 18 m2 ma minimalną powierzchnię po której można się poruszać. Z reguły jest tak, że gdy naprzeciwko siebie jest podwójne łoże (czy dwa łóżka) i biurko (a tak z reguły jest(, to przejście pomiędzy nimi ma 30-40 cm. Odsuniecie krzesła od biurka powoduje, że już nie da się przejść. Pomiędzy łóżkiem a oknem jest miejsce na stół i krzesła (z reguły tylko dwa), ale porządny stół już się tam nie zmieści i jest mały stolik, na którym nie da się zjeść w dwie osoby np. obiadu. Korytarzyk jest tak mały, ze z reguły drzwi od łazienki zahaczają o drzwi wyjściowe, gdy jedne i drugie są otwarte.

Bardzo jest mało hoteli, które mają pokoje o większej powierzchni i z reguły hotele te mają już „kosmiczne” ceny.

Zdarzają się w niektórych hotelach większe, niekiedy dużo większe pokoje, gdy budynek jest adoptowany na hotel lub gdy architektowi coś nie wyszło (a architekcie są wyraźnie coraz słabsi) i musiały się w jego projekcie pojawić nieliczne pokoje o większej powierzchni. Wtedy trzeba taki pokój „upolować”.

I tak np. hotel Jawor pod Bielsko-Białą jest w budynku, w którym za komuny były wczasy FWP i cześć pokoi (trochę droższych i nazywanych LUX) obejmuje dwa stare pokoje (są dwa balkony), co powoduje, że ich standard jest „przedwojenny” – są naprawdę duże.

Można też zastosować taki manewr, że znaleźć tańszy hotel (np. trzygwiazdkowy o podwyższonym standardzie) i wynająć w nim apartament, który będzie z reguły kosztował tyle co pokój dwuosobowy (albo i taniej) w czterogwiazdkowym hotelu.

Ciekawym zjawiskiem są apartamenty. W dobrych hotelach potrafią mieć ponad 100 m kwadratowych (i np. duży taras), ale albo są koszmarnie drogie (np.1000-1400 zł) i, bardzo często, są niedostępne (wciąż zajęte). Jest ich bowiem z reguły 2-4 w hotelu (w którym może być i kilkaset pokoi).

Ciekawym zjawiskiem, tak na marginesie, są też dziś promocje w hotelach, które mogą dochodzić do połowy ceny (albo i do 30%) i występują w soboty-niedziele i okresy wczasowe (ferie i wakacje, a zatem styczeń-luty i lipiec-sierpień), co ujawnia, że hotele żyją głównie z firm (szkolenia).

Te zjawiska występują w całej Europie i obejmują również np. statki rzeczne. Podróże nimi to piękna rzecz. Przemierza się całą Europę bez zmęczenia mając do dyspozycji własny pokój, basen, restaurację, lekarza, itd. i podziwiając wciąż piękne widoki (np. z tarasu, który jest przy kabinie). Wypatrzyłem taki tani rejs przez całe Niemcy i Holandię (Amsterdam, Rotterdam). Na statku były przez całe lato wolne miejsca, ale apartamenty (tylko dwa) już w styczniu były zarezerwowane do października.

Wielkość i standard pokoi w hotelach europejskich i polskich to wyraźny znak jakiej proletaryzacji uległa cała Europa, jak słaba i nieliczna jest klasa średnia, jak „proletariackie” są standardy (zmiany zaszłyby najszybciej, gdyby podwyższono wymogi powierzchni pokoi w hotelach czterogwiazdkowych, a szczególnie pięciogwiazdkowych). Dostęp do warunków „normalnych” jest bardzo utrudniony lub wręcz niemożliwy, a ceny są wtedy niewspółmiernie wysokie do dochodów klasy średniej.

Wyszukanie naprawdę dobrego pokoju w hotelu, w okolicy, która nas interesuje wymaga dociekliwości, wczesnego planowania pobytu i dużego wysiłku.

Po drugie, nie może mieć takiego charakteru, który świadczyłby o lekceważeniu obdarowywanego – nie może być za tani i wyraźnie przypadkowy.

Po trzecie, nie może być bardzo drogi, bo to będzie krepowało obdarowywanego i skłaniało (zmuszało) go do rewanżu.

Po czwarte, prezent powinien sprawić radość, a zatem najlepiej powinien być związany z jakimś hobby czy szczególnym zainteresowanie obdarowanego – powinno to być coś trudnego do zdobycia (tak wiec dopuszcza się np. alkohole przywiezione z zagranicy, które w Polsce są nie do zdobycia).

Po piąte, prezent powinien być natychmiast rozpakowany i powinna być wyrażona radość z jego otrzymania.

I wreszcie wskazania najbardziej ogólne.
Podarunek nie powinien wywołać negatywnych reakcji czy emocji i nie powinien być „mylącym sygnałem”. Trzeba zatem się zastanowić jakie wniosku wyciągnie (może wyciągnąć) osoba obdarowana z faktu otrzymana prezentu.

I to wszystko. Każdy zatem może każdemu dać prezent i to bez okazji (trzeba tylko przemyśleć ewentualne skutki). Rewanż nie jest konieczny, ale gdy pojawi się wyraźna okazja powinniśmy też obdarować tego, kto prezent nam wręczył.

Nie potrafię odpowiedzieć na pytanie: jaka jest tradycja toastu?

Etykieta i protokół dyplomatyczny bardzo ściśle określają procedury toastu (można np. przeczytać o nim w obowiązującym obecnie „Protokole dyplomatycznym” Tomasza Orłowskiego).

Toast wznosi się wyłącznie szampanem lub czerwonym winem.

Wznosi się go na początku przyjęcia lub na końcu.

Jeśli toastów planuje się więcej pierwszy wznoszony jest na początku przyjęcia, a pozostałe pomiędzy daniami.

Pierwszy toast wznosi gospodarz na część gościa honorowego (czy solenizanta itp.) Drugi toast jest odpowiedzią gościa honorowego (czy solenizanta).

Gdy ktoś chce wznieść toast wstaje. Nie trzyma w ręku kieliszka. Wszyscy siedzą. Osoba, która wstała wygłasza krótkie przemówienie (60-90 sekund) okraszone jaką żartobliwą uwagą).

Na końcu wystąpienia mówi : „Chciałbym wznieść toast……” i bierze kieliszek do ręki.

Wtedy wszyscy wstają i biorą kieliszki do ręki.

Następuje stuknięcie się kieliszkami (gdy trzymamy je prawidłowo za nóżkę dźwięk jest piękny) i wszyscy piją łyk. Kto nie chce pić dostaje kieliszek pełny tego samego alkoholu i moczy w nim usta.

Nie wolno wznosić toastu pustym kieliszkiem lub napełnionym wodą czy sokiem. Nie wolno nie umoczyć ust.

Osoba, na której część wzniesiono toast nie musi (i nie powinna) reagować natychmiast. Z reguły reaguje po jakimś czasie przechodząc przez cała procedurę toastu (wstaje, przemawia, bierze kieliszek do ręki, pozostali wstają itd.).

Na weselu pierwszy toast wznosi ojciec panny młodej, kolejne toasty wznoszą seniorzy.

Wiem, ze jak coś napiszę o paleniu to od razy są, ze strony niektórych osób ostre reakcje. Ostatnio napisałem jednak na ten temat, ale nie po to, by znowu powodować jakieś spory, lecz dlatego, ze pojawiło się pytanie.

Reakcje na ten mój wpis, szczególnie Pani Bubu wymagały odpowiedzi. Szykowałem się do niej, ale, gdy pojawił się komentarz Pana Michała doszedłem do wniosku, że już reagować nie muszę, bo Pan Michał powiedział mniej więcej to, co ja bym powiedział. Stąd, po prostu przytaczam jego tekst.

Oto on:

Na tematy palenia wypowiadałem się już kilka razy dość obszernie, także nie chciałbym się powielać.
Natomiast ogólnie w dyskusji, chciałbym zaznaczyć kilka kwestii, które w zasadzie wydają się dość istotne dla toku rozmowy.

W pierwszej kolejności powinniśmy odróżnić dwa ‘typy’ palenia, mówimy o paleniu z nałogu, czyli wszystkie ‘palenie w WC w pociągu’ czy ‘poranny papieros na przystanku’. W mojej opinii to coś zgoła innego, niż palenie w poruszanej tu tematyce savoir vivre. A więc uroczysta część spotkania, przyjęcia, gry towarzyskiej (jak np. palenie przy brydżu). To trochę tak jakbyśmy wspomniane tu picie wina do posiłku równali z piciem pod sklepem.

Po drugie – jest część głosów, która doszukuje się jakichś ukrytych podstępów ze strony palacza, że nawet gdy spytają o możliwość zapalenia – to będzie to tylko fortel, by tego papierosa jednak zapalić, bo liczą na pobłażanie ze strony współtowarzyszy. Zarówno wśród palących jak i niepalących są osoby na bakier z kulturą, jak i bardzo kulturalni, a ja odniosłem wrażenie, że wszyscy palacze to gbury, co tylko czekają na to, by kogoś ‘zasmrodzić’.
Odwołam się do wpisu Pani Bubu, konkretnie stwierdzenia, że niepalący są bardziej dyskryminowani od niepełnosprawnych. Nie sądzę, by obie te grupy, były w jakiś sposób przez zasady savoir vivre pomijane. Dobrem nadrzędnym wydaje się w SV być dbałość o drugiego człowieka i brak napiętnowania wad.

Kolejna sprawa – w życiu codziennym, oczywiście zgodzę się z Państwem w pełni, że nie powinno być przyzwolenia na palenie w miejscach zabronionych. Są przecież w tym celu powołane odpowiednie służby – w pociągu konduktor, na przystankach np. Straż Miejska. Przynajmniej teoretycznie jest ta kwestia uregulowana, jak to wygląda w praktyce – zależy już od społeczeństwa.
Z jednej strony dużo się mówi o wolności dla niepalących. Ciężko jednak wymagać, by osoba, która ma ochotę zapalić była zaszczuta i zmuszona do palenia w niezbyt eleganckich warunkach. Wręcz często nieludzkich. Tak jak jest to zresztą poruszone w wielu wpisach w tym blogu.
Sam nie palę, ale staram się, tak jak nakazuje idea savoir vivre, wczuć w sytuację drugiej osoby, tak by nie czuła nadmiernego dyskomfortu. Nie zapominając też o tym, że nie jesteśmy na świecie sami. Dotyczy to zarówno palaczy jak i niepalących.

Gdy wybieramy się pierwszy raz do jakiegoś hotelu powinniśmy wywiedzieć się na temat jego bezpośredniego otoczenia.

Największą moją wpadka związana z tym problemem była wpadka, która miała miejsce wiele lat temu, gdy nie funkcjonował jeszcze Internet. Wybieraliśmy się na Słowację. Wybraliśmy na wypoczynek piękne uzdrowisko – Pieszczany. Z opisem hotelu zapoznałem się w informatorze. Opis nie budził żadnych zastrzeżeń. Z planu miasta wynikało, ze hotel znajduje się na ego obrzeżach i już nieopodal znajdują się tereny zielone. Gdy przyjechaliśmy na miejsce okazało się, że stoi on w środku betonowego osiedla, a tereny zielne to jedno wielkie pole pszenicy.

Ostatnio wybieraliśmy się do Białowieży. Wypatrzyłem w Internecie niezły hotel z basenem i ogrodem. Analiza danych, w tym zdjęć znajdujących się na stronie internetowej wzbudziła jednak we mnie niepokój – nie było zdjęcia hotelu od jego frontu. Chwilę się zastanowiłem i zadzwoniłem do recepcji hotelu i spytałem: „Czy hotel znajduje się przy ruchliwej szosie?” Recepcjonista odpowiedział: ‘”Tak bardzo ruchliwa to ona chyba nie jest”. Zrezygnowaliśmy.

Pięknym i funkcjonalnym hotelem jest hotel „Belweder” w Ustroniu Zdrój. Z jego okien rozciąga się jeden z najpiękniejszych widoków, bo położony jest na zboczu góry. Z tyłu hotelu, z obu boków i z przodu są tereny zielone. Trzeba jednak powiedzieć, że hotel w istocie, praktycznie, nie ma w ogóle otoczenia. Wszędzie są ploty i można jedynie schodzić pół godziny szosą w dół. Do najbliższego miejsca spacerowego trzeba jechać samochodem.

I jeden przykład pozytywny. Hotel „Jawor” położony jest na skraju małej miejscowości pod lasem. Bezpośrednio z hotelu wychodzą cztery piękne trasy spacerowe. Dwie z nich prowadzą przez dzikie, leśne, górskie tereny i nie stanowią forsownych podejść. Pozostałe to drogi wijące się wśród domków i rezydencji z szeroka panorama widokową.

Jeżeli chodzi o życzenia noworoczne to trochę ta moja odpowiedź jest spóźniona. Niedługo, czas szybko leci, będzie Wielkanoc. Życzenia składa się też, i to sobie nawzajem, przy różnych okazjach.

Gdy składamy komuś życzenia sygnalizuje, że o tym kimś pamiętamy, ze jesteśmy do niego nastawieni pozytywnie, że ….dobrze mu życzymy. Jeśli nasze życzenia są spontaniczne i autentyczne są również oznaką życzliwości, w jakimś sensie przyjaźni.
Jeśli będziemy ujmowali życzenia właśnie w ten sposób w takiej perspektywie, uświadomimy sobie, ze w związku z nimi nie funkcjonują zasady prececdencji. (czy starszy młodszemu czy młodszy starszemu).

Gdy życzenia są wyraźnie tylko aktem formalnym i odbywają się w sztywno-oficjalnej atmosferze są znakiem dobrego obyczaju i szacunku. W takiej sytuacji to młodszy powinien składać starszemu, mężczyzna kobiecie, pracownik szefowi.

Problem przenoszenia chleba (np. z koszyczka na talerz) i jedzenia chleba stanowi poważnym problem z zakresu etykiety dla Polaków, bo w tej mierze łamiemy na co dzień wszystkie jej wskazania (moim zdaniem, jak już o tym pisałem to spuścizna PRL). Polacy tracą w tej sytuacji wszystkie „savoirvivrove” intuicje.
Przy stole obowiązuje wiele zasad. Wśród nich są i takie: „To, co służy do jedzenia nie bierzemy rękami (są oczywiście pewne wyjątki, ale pieczywo akurat do nich, i słusznie, nie należy). Wszystkie sztućce znajdujące się an stole poza osobistymi, nie leża na obrusie”.
Jakie to są wyjątki?

W pewnych przypadkach nieobrane owoce, kruche ciasteczka i czekoladki (są jednak sytuacje, że i do owoców i do kruchych ciasteczek i do czekoladek podaje się sztućce np. szczypce.

Chodzi tu, miedzy innymi, o to, by, choćby przypadkiem, nie dotknąć jedzenia, które będą spożywać inni.

W niektórych przypadkach etykieta określa ściśle jakimi sztućcami serwingowymi (służącymi tylko do przenoszenia) pobierać określone potrawy (np. zupę pobieramy łyżka wazową). W wielu przypadkach nie ma takich wskazań i przygotowując stół dobieramy najbardziej poręczne sztućce jakie posiadamy. Tak jest i z chlebem.

Nie musi to być zatem serwingowy (większy niż normalnie) widelec.
Mogą to zatem być np. szczypce. Jak chyba pisałem dosyć popularne są tu szczypce do spaghetti.
Jeśli w koszyczku do pieczywa są bułeczki widelec przestaje być odpowiedni – potrzebne są szczypce.
Sztuciec do chleba powinien zostać umieszczony albo w koszyczku z chlebem albo położony na talerzyku (czy np. małym półmisku) znajdującym się przy koszyczku. Wszystko zależy od tego jaki jest ten koszyczek do pieczywa, jakie jest w nim pieczywo, ile jest w nim tego pieczywa itp.

Wybór palca wydaje się być dobry. Jest tu jednak pewien problem. Obecnie panuje tendencja rezygnowania przez mężczyzn z jakiejkolwiek biżuterii. W poprzednim „Protokole dyplomatycznym” dopuszczano szpilki i spinki do krawata. W aktualnym „protokole dyplomatycznym” zabrania się ich noszenia. O sygnetach pisze kilku autorów podręczników savoir vivre. Stwierdzają, że mogą je nosić tylko osoby, które posiadają autentyczne rodowe sygnety.

Wyciągnąć stąd należy wniosek, że noszenie sygnetu może być przez niektóre osoby odbierane negatywnie. Tak więc sądzę, że w sytuacjach szczególnie oficjalnych należałaby zrezygnować z noszenia sygnetu, a zakładać go przy bardziej nieoficjalnych okazjach.

Zwyczaj częstego mycia rąk, a szczególnie mycia ich przed posiłkiem, podaniem komuś ręki czy spotkaniem towarzyskim sięga niepamiętnych czasów. Kiedyś uzasadnienie tego było trochę inne niż dzisiaj.
Po pierwsze, chodziło o to, by zetknięcie się ręki z ręka nie było przykrym doznaniem. Ręka może być spocona, wilgotna, a nawet ubrudzona (coś mogliśmy dotknąć).

Po drugie, chodziło o ubrania. Każde ubranie po praniu jest już niższej jakości. Wiele prań niszczy na tyle ubranie, że nie można już w nim się pokazać w jakiś bardziej oficjalnych sytuacjach. Kiedyś ubrania, szczególnie z najwyższej jakości materiałów, były bardzo drogie i bardzo uważano, aby ich nie pobrudzić. Brudziły się one zresztą bardzo powali. Powietrze było czyste, było mało brudzące3go kurzu. Doznałem na własnej skórze takie czystości powietrza w Norwegii, gdzie po całym dniu intensywnego biegania po mieście biała koszula była nadal śnieżnobiała i to nawet na kołnierzyku, a skarpetki podczas prania nie barwiły wody. Dbano też bardzo o nie oddzielając je od ciała materiałami, które prano częściej. Kobiety nosiły zatem np. halki lub staniki (stanik we właściwym, pierwotnym znaczeniu tego słowa, to krótka koszulka, która zakładało się pod bluzkę lub sukienkę).

Mycie rąk gwarantowało, że nie pobrudzi się nimi swojego lub cudzego ubrania.

W dwudziestym wieku zaczęła też pogłębiać się świadomość, że na rękach przenosimy bakterie i wirusy, ze jest ich miliony na banknotach, monetach, klamkach, uchwytach, gazetach itd. Mycie rąk je eliminuje.

Stąd apel savoir vivre o jak najczęstsze mycie rak, a szczególnie w wymienionych sytuacjach coraz bardziej się wzmacniał. Tak więc jest ono praktycznie obowiązkowe po wejściu do czyjegoś domu, restauracji, teatru itd. Powstrzymanie się od ich umycia jest negatywnym sygnałem, który może spowodować skryte lub nie negatywne reakcje wielu osób.